KAYNAK: Seyran F. (2021). Sağlık kurumlarında örgütsel vatandaşlık davranışlarının önemi. A. Güney ve H. Sıçrar (Ed.), Çalışma Ekonomisi ve Çalışma İlişkileri Üzerine Değerlendirme ve Araştırmalar içinde. İstanbul; Efe Akademi. ISBN: 978-625-8418-16-3, E-ISBN: 978-625-8418-17-0
Dünyadaki hızlı gelişmelere bağlı olarak gerek hizmet sektöründe, gerekse üretim sektöründe değişimler yaşanmaktadır. İş yaşamındaki bu değişimlerin üzerinde en başta teknolojik yeniliklerin etkin olduğu görülmektedir. Bu sayede örgütlerin hem rekabet avantajı elde edebilmesi hem de bu durumun sürekliliğinin sağlanabilmesi öngörülmektedir. Oysaki örgütlerde üretim ve hizmet kapasitesinin artırılmasında her ne kadar makineleşme odaklı bir ön kabule yatkın olunsa bile durum bu kadar basit değildir. Yönetim stratejileri ve insan kaynakları da örgütler için başlı başına odaklanılması gereken etkin alanlar içinde yer almaktadır. Başarılı bir örgütsel yapı için yönetici ve çalışan davranışları büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda dikkat çeken örgütsel davranışlar, iş yaşamındaki motivasyon etkileri açısından önemli olduğu kadar daha nitelikli hizmet veya mal kapasitesinin oluşturulması, daha az hata yapılması ve rekabet edilen alanda olumlu bir süreklilik sağlanması yönüyle de örgütlere katkı sağlayabilmektedir. Özellikle kusursuz bir hizmet sunumunun gerekli olduğu sağlık sektöründe ise “çalışan davranışları” başlı başına önem taşımaktadır. Hekimlerin, hemşirelerin ve diğer tüm sağlık çalışanlarının acil veya cerrahi operasyonlardaki yeteneği hayat kurtarma yolunda önemli bir etken olabilmektedir. Aynı şekilde hastaların teşhis ve tedavi süreçlerinde sunulan sağlık hizmetleri de sağlık çalışanlarının bireysel ve ekip olarak ortaya koyduğu mesleki yetkinliğe bağlı olabilmektedir. 7 gün/24 saat kesintisiz şekilde sunulan sağlık hizmetleri, olağan dışı süreçler de dikkate alındığında ancak sağlık çalışanlarının ortaya koyduğu fedakâr ve aşkın davranışlar sayesinde yürütülebilmektedir. Sağlık çalışanları, hastaların sağlığına kavuşabilmesi sürecinde birçok krizle, riskle ve olumsuz durumla başa çıkmak zorunda kalabilmektedir. Örgütsel vatandaşlık davranışları (ÖVD) da işte bu noktada sağlık kurumları için büyük önem taşımaktadır.
Örgütlerin sosyal ve psikolojik ortamına katkıda bulunan ÖVD, belirlenen amaçların gerçekleştirilmesine katkı sağlayan gönüllülük esasına dayalı bireysel davranışları içermektedir. ÖVD, bireye ve örgüte yönelik olumlu sonuçları nedeniyle özellikle son dönemlerde yapılan örgütsel davranış çalışmalarında önemli bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır (Asgari ve ark., 2020; Camgöz ve Bağcı, 2019; Cek ve Eyüpoğlu, 2019; Karanlık ve Sakallı, 2019; Keleş, 2019; Koen ve ark., 2019; Memduhoğlu ve Zengin, 2019; Potipiroon ve Faerman, 2020; Rüzgar, 2019; Sevinç Altaş, 2019; Şimşek, 2019; Tarcan ve ark., 2019; Tosun ve Bostancı, 2019; Zulkarnain ve Manurung, 2020).
Ekip ruhuyla hareket eden ve sorumluluk almaktan kaçınmayan çalışanlar, örgütlerin belirlediği hedeflere daha hızlı ulaşabilmesi ve değişimler karşısında daha hızlı uyum sağlayabilmesi açısından önem taşımaktadır. Bu noktada iş görenlerin aktif ve samimi şekilde ortaya koyduğu ÖVD sayesinde genel anlamda daha uyumlu bir çalışma hayatı da sağlanabilmektedir. Bunun yanında örgütün yararına olacak işler için gönüllü davranışlar sergilenmesi ise işlerin yürütülmesinde çözüm odaklı yaklaşımları güçlendirebilmektedir. Aynı zamanda örgütlerde daha geniş bakış açılarıyla alınan kolektif kararların bireysel karar vericilerin kararlarından daha üstün olduğu görülmektedir (Gibson ve ark., 2003, s. 479). Başlangıçta bu kalıpları oturtmak zor olsa bile, bir süre sonra bu konuda kurumsal bir ruh oluşmaya başlayabilir ve ÖVD de kurumsal kültürün bir parçası olabilir. Bu yönüyle “iyilik bulaşıcıdır” mottosunda olduğu gibi, memnuniyeti yüksek iş görenlerin kendi aralarında olumlu iletişim kurarken, aynı zamanda hizmet alanların da mutlu ve memnun olması da sağlanabilir (Karahan ve Eyüboğlu, 2018 ).
ÖVD ile örgütün sağlıklı işleyişini engelleyen yıkıcı ve istenmeyen davranışlardan korunma, çalışanların yetenek ve becerilerinin geliştirilmesi, etkin bir koordinasyon sağlanarak örgütün verimliliği ve performansının artırılması mümkün olabilmektedir. Bu yönüyle ÖVD, örgütün rekabet avantajı elde edebilmesi, öğrenen bir kimliğe kavuşabilmesi, çevresel değişime ayak uydurabilmesi, bireylerin örgüte sadakat göstermesi, özveri ve bağlılıklarıyla da yakından ilgili olmaktadır (Basım & Şeşen, 2006, s. 84). Özellikle örgütlerde katılımcılığı sağlayan ve verimliliği artıran ÖVD’nin tüm olası diğer olumlu etkileri de göz önünde bulundurulduğunda sağlık kurumları için ne denli önemli olduğu açıkça görülmektedir. Nitekim; hayati derecede öneme sahip olan sağlık hizmetleri sunumunda neredeyse kusursuz olma zorunluluğu, alışılagelmiş rutin prosedürlerden daha fazlasını gerektirmektedir. Bu nedenle sağlık çalışanlarının birbirleriyle sürekli olarak iç içe görev yapması ve ekip ruhu içerisinde birbirlerini tamamlama gereksinimleri de ÖVD’nin sağlık kurumları için diğer kurumlardan daha önemli bir yer tutmasını sağlayabilir.
Hastalar; teşhis ve tedavi süreçlerinde endişe, kaygı ve korku yaşayabilmektedir. Enjeksiyon, pansuman veya ameliyat gibi işlemler sırasında hasta fobileri de ortaya çıkabilmektedir. Uzun bekleme sürelerinin yanı sıra, çevrede görülen yardıma veya bakıma muhtaç olan acı içindeki diğer hastalar da moral bozucu olabilmektedir. Tüm bu durumlar sağlık çalışanları açısından sağlık hizmetlerinin daha nitelikli sunulabilmesini zorlaştırmaktadır. O nedenle hastalara sadece gerekli olan teşhis ve tedavi süreçlerinin rutin şekilde sunulması yeterli olmayabilir. Sağlık çalışanlarının hemen her durumda hasta psikolojisini de dikkate alarak süreci yönetmeleri gerekebilir. Bu noktada sağlık kurumlarında resmi prosedürlerin dışında ortaya çıkan aşkın davranışları kapsayan ÖVD’nin yüksek düzeyde olmasına ihtiyaç duyulabilir. Bu sayede olası şiddet, çatışma ve sorunlara karşı da önleyici yaklaşımlar elde edilebilir. Aynı zamanda sağlık çalışanlarının hem kendi aralarında hem de hasta ilişkilerinde daha verimli olmaları sağlanabilir.
Sağlık kurumlarındaki medikal cihaz ve sağlık otomasyonu gibi yüksek teknoloji kullanımı gerektiren alanlarda sağlık çalışanlarının ayrıcalıklı becerisine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu noktada sağlık çalışanlarının tecrübe, oryantasyon, bilgi ve eğitim düzeyleri önem taşımaktadır. Aynı beceri düzeyinde olmayan diğer sağlık çalışanları ise destek almaları gereken teorik ve pratik uygulama öğretilerine ihtiyaç duyulabilmektedir. Bu yönüyle ÖVD, sağlık kurumlarının özellikli alanlar için de çalışanlar arasında yardımlaşma, dayanışma ve tecrübe paylaşımına katkı sağlamaktadır. Bunun yanında, ÖVD sayesinde sağlık altyapısı ile ilgili tüm kaynakların amaca uygun şekilde ve daha verimli kullanılması sağlanabilir.
Kaynakça
Asgari, A., Mezginejad, S., & Taherpour, F. (2020). The Role of Leadership Styles in Organizational Citizenship Behavior through the Mediation of Perceived Organizational Support and Job Satisfaction. Innovar, 30(75), 87–98. https://doi.org/10.15446/innovar.v30n75.83259
Bahrami, M. A., Aghaei, A., Barati, O., Dehghani Tafti, A., & Ranjbar Ezzatabadi, M. (2016). Job Motivating Potential Score and Its Relationship with Employees’ Organizational Commitment among Health Professionals. Osong Public Health and Research Perspectives, 6 Mayıs, 1–6. https://doi.org/10.1016/j.phrp.2016.04.001
Basım, H. N., & Şeşen, H. (2006). Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeği Uyarlama ve Karşılaştırma Çalışması. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 61(4), 83–102.
Biagioli, V., Prandi, C., Nyatanga, B., & Fida, R. (2018). The Role of Professional Competency in Influencing Job Satisfaction and Organizational Citizenship Behavior among Palliative Care Nurses. Journal of Hospice & Palliative Nursing, 20(4), 377–384. https://doi.org/10.1097/NJH.0000000000000454
Boz, D., Duran, C., & Behdioğlu, S. (2018). Örgütsel Vatandaşlık Davranışı ve Örgütsel Yenilikçiliğin Toplam Kalite Yönetimi Uygulamaları Üzerindeki Etkileri. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 58, 160–184.
Camgöz, Ö., & Bağcı, Z. (2019). Personeli Güçlendirme ve Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Arasındaki İlişki: Bankacılık Sektöründe Bir Araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 22(2), 362–373.
Cek, K., & Eyüpoğlu, Ş. Z. (2019). Does Teachers’ Perceived Corporate Social Responsibility Lead to Organisational Citizenship Behaviour? The Mediating Roles of Job Satisfaction and Organisational Identification. South African Journal of Business Management, 50(1), 1–11. https://doi.org/10.4102/sajbm.v50i1.1481
Gibson, J. L., Ivancevich, J. M., James H. Donnelly, J., & Konopaske, R. (2003). Organization: Behavior, Structure, Processes, Eleventh Edition. McGraw-Hill Company, New York.
Karanlık, B., & Sakallı, S. Ö. (2019). Sağlık Kurumlarında Çalışanların Örgütsel Vatandaşlık Davranışlarının İş Performansına Etkisi: Uşak İli Örneği. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(3), 1629–1643. https://doi.org/10.20491/isarder.2019.694
Keleş, Y. (2019). Algılanan Örgütsel Adaletin Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Üzerindeki Etkisi: Otel Çalışanları Üzerine Bir Araştırma. Journal of Business Research – Turk, 11(1), 612–624. https://doi.org/10.20491/isarder.2019.623
Koen, J., Low, J. T. H., & Van Vianen, A. (2019). Job Preservation Efforts: When Does Job Insecurity Prompt Performance? Career Development International, 25(3), 287–305. https://doi.org/10.1108/CDI-04-2018-0099
Memduhoğlu, H. B., & Zengin, M. (2019). Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Ölçeğinin Geliştirilmesi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 1054–1067. https://doi.org/10.5465/ambpp.2015.13822abstract
Öge, S., & Erdogan, P. (2015). Investigation of Relationship between Organizational Climate and Organizational Citizenship Behavior: A Research on Health Sector. World Academy of Science, Engineering and Technology International Journal of Economics and Management Engineering, 9(10), 3628–3635. http://www.waset.org/publications/10003243
Pivi, F. G., & Hassan, Z. (2015). The Impact of Organizational Citizenship Behaviour on Employee’s Job Satisfaction, Commitment and Turnover Intention in Dining Restaurants Malaysia. International Journal of Accounting and Business Management, 4(2), 108–125. https://doi.org/10.24924/ijabm/2015.04/v3.iss1/108.125
Potipiroon, W., & Faerman, S. (2020). Tired from Working Hard? Examining the Effect of Organizational Citizenship Behavior on Emotional Exhaustion and the Buffering Roles of Public Service Motivation and Perceived Supervisor Support. Public Performance and Management Review, 1–32. https://doi.org/10.1080/15309576.2020.1742168
Rüzgar, N. (2019). Yöneticilerin Liderlik Özelliklerinin Çalışanların Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Sergilemelerinin Üzerindeki Etkisi: Perakende Sektöründe Bir Araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(2), 964–975. https://doi.org/10.20491/isarder.2019.648
Sevinç Altaş, S. (2019). İş Değerleri, Örgütsel Vatandaşlık Davranışı İlişkisinin Bireysel İş Performansı ve İşten Ayrılma Eğilimi Üzerindeki Etkisine Yönelik Bir Araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(3), 1927–1944. https://doi.org/10.20491/isarder.2019.715
Şimşek, T. (2019). Ruhsal İyi Oluşun / Ruhsal Sağkalımın Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Üzerine Etkisi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(2), 826–834. https://doi.org/10.20491/isarder.2019.638
Singh, U., & Srivastava, K. B. L. (2016). Organizational Trust and Oorganizational Citizenship Behaviour. Global Business Review, 17(3), 594–609. https://doi.org/10.1177/0972150916630804
Tarcan, G. Y., Yeşilaydın, G., & Karahan, A. (2019). Örgütsel Bağlılık ve Örgütsel Vatandaşlık Davranışının İncelenmesi: Sağlık Çalışanları Üzerine Bir Araştırma. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 22(1), 157–180.
Tokay, Ö., & Eyüpoğlu, Ş. Z. (2018). Employee Perceptions of Organisational Democracy and Its Influence on Organisational Citizenship Behaviour. South African Journal of Business Management, 49(1), 1–9. https://doi.org/10.4102/sajbm.v49i1.397
Tosun, A., & Bostancı, A. (2019). Okulların DNA Profilleri ile Öğretmenlerin Örgütsel Vatandaşlık Düzeyleri Arasındaki İlişki. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 1115–1127.
Ulusoy, H., & Sarıçoban, S. (2017). Hekimlerin Örgütsel Vatandaşlık Düzeylerinin Kurumda Çalışmaktan Memnuniyet Durumlarının ve Kurumda Kalma Niyetlerinin İncelenmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(48), 659–668. https://doi.org/10.1017/CBO9781107415324.004
Zulkarnain, D., & Manurung, A. D. R. (2020). The Influences of Transformational Leadership, Organizational Citizenship Behavior and Quality of Work Life on the Job Satisfaction. Dinasti International Journal of Management Science, 1(3), 331–346. https://doi.org/10.31933/DIJMS
